جراحی پیوند قرنیه چشم یکی از مهمترین روشهای درمانی در چشم پزشکی است که به بازگرداندن بینایی بیماران مبتلا به بیماری های شدید قرنیه کمک می کند. این جراحی زمانی انجام می شود که قرنیه به دلیل آسیب، عفونت، زخم یا بیماری های مادرزادی شفافیت و عملکرد طبیعی خود را از دست داده باشد. در ادامه قصد داریم به بررسی انواع جراحی پیوند قرنیه، روشهای انجام آن، مراقبت های قبل و بعد از جراحی، میزان موفقیت و عوارض احتمالی بپردازیم پس با ما همراه باشید.
جراحی پیوند قرنیه چشم چیست؟
عمل پیوند قرنیه که به آن کراتوپلاستی نیز گفته می شود، نوعی جراحی چشم است که در آن بخش آسیب دیده یا غیرشفاف قرنیه با بافت سالم اهداکننده جایگزین می شود. قرنیه، لایه شفاف جلوی چشم، نقش بسیار مهمی در تمرکز نور و وضوح بینایی دارد و هرگونه آسیب یا کدری آن دید فرد را به طور قابل توجهی کاهش می دهد. وقتی مشکلات قرنیه با درمان های معمولی بهبود پیدا نمی کنند، پیوند قرنیه بهعنوان یک راهکار موثر و قطعی مطرح می شود.
پیوند قرنیه یکی از موفق ترین جراحی های چشم و در عین حال از رایج ترین انواع پیوند اعضا در جهان است. با وجود موفقیت بالای این عمل، احتمال بروز عوارضی مانند پس زدن بافت اهداکننده نیز وجود دارد که نیازمند مراقبت و پیگیری دقیق پس از جراحی است.
جایگزین کردن قرنیه با جراحی
قرنیه بافت شفافی است که در جلوی کره چشم قرار دارد و وظیفه آن شکست و عبور نور است که به دید ما کمک می کند و نور را در مرکز بینایی متمرکز می کند. قرنیه دارای 5 لایه بوده و مادامی که هر کدام از این لایه ها به غیر از لایه سطحی، وظیفه خود را به خوبی انجام ندهند و دچار مشکل شوند، نیاز به ترمیم وجود دارد.
در ابتدا، جراحی پیوند قرنیه تنها تمام ضخامت انجام می شد. به این منظور که با ایجاد آسیب به یکی از لایه های قرنیه، تمام 5 لایه قرنیه جایگزین می شد. اما امروزه با پیشرفت علم، این امکان ایجاد شده که پیوند، لایه ای صورت بگیرد. یعنی در صورت آسیب به هر لایه از قرنیه چشم، همان لایه جایگزین شود. اینکه چه نوع پیوندی انجام می شود به شرایط پزشکی فرد و تشخیص متخصص نیاز دارد.
جراحی پیوند قرنیه چگونه انجام می شود؟
جراحی پیوند قرنیه یک عمل بسیار حساس است که تحت بیهوشی عمومی انجام می شود. در طی این جراحی پزشک با کمک ابزار بافت قرنیه آسیب دیده را برداشته و بافت مور نظر را جایگزین می کند. جراحی های مختلف در پیوند قرنیه وجود دارد که جراحی بدون بخیه یا با بخیه های بسیار ظریف انجام شود. این جراحی ممکن است با جراحی های دیگر نظر جراحی آب سیاه به صورت همزمان انجام شود
- ابتدا قطره های بی حسی به چشم بیمار ریخته می شود و بسته به نیاز، بیهوشی موضعی یا عمومی اعمال می گردد.
- پزشک وسیله ای مخصوص روی پلک ها قرار می دهد تا چشم در طول عمل به طور ثابت باز بماند.
- بخش آسیب دیده یا کدر قرنیه با استفاده از ابزارهای دقیق جراحی برداشته می شود.
- قرنیه اهدا کننده به طور دقیق در محل خالی قرنیه بیمار قرار می گیرد.
- بافت جدید با بخیه های بسیار ظریف ثابت می شود تا موقعیت آن کاملا تثبیت گردد.
- در پایان چشم پزشک محافظ شفاف یا پلاستیکی روی چشم می گذارد تا آن را در برابر ضربه و آلودگی محافظت کند.
- بیمار همان روز یا روز بعد مرخص می شود و مصرف قطره های چشمی برای جلوگیری از عفونت و کاهش خطر پس زدگی آغاز می شود.
مزایای جراحی پیوند قرنیه چشم
جراحی پیوند قرنیه یکی از موثرترین روشهای درمانی برای افرادی بوده که به دلیل بیماری یا آسیب، قرنیه شان شفافیت و عملکرد طبیعی خود را از دست داده است. این عمل نه تنها میتواند بینایی بیمار را بازگرداند بلکه کیفیت زندگی او را به شکل قابل توجهی بهبود می بخشد و به بیماران امکان می دهد فعالیت های روزمره مانند مطالعه، کار و رانندگی را دوباره انجام دهند. مزایای جراحی پیوند قرنیه به شرح زیر است:
- بهبود ظاهر و فرم طبیعی چشم
- ارتقای اعتماد به نفس و کیفیت زندگی بیماران
- کاهش یا رفع درد ناشی از التهاب یا زخم قرنیه
- امکان استفاده از روش های کم تهاجمی و پیشرفته
- بازگرداندن بینایی در بیماران مبتلا به کدورت یا آسیب قرنیه
- نرخ موفقیت بالا به دلیل تکنیک های نوین و مراقبت های بعد از عمل
عوارض جراحی پیوند قرنیه چشم
اگرچه این جراحی یکی از موفق ترین روشهای بازگرداندن بینایی به بیماران مبتلا به کدورت یا آسیب قرنیه است اما مانند هر عمل جراحی دیگری ممکن است با عوارضی همراه باشد. آگاهی از این عوارض به بیماران کمک می کند تا در صورت بروز علائم هشداردهنده سریعا به پزشک مراجعه کنند. عوارض احتمالی جراحی پیوند قرنیه عبارتند از:
- تورم قرنیه
- عفونت چشم
- جداشدگی شبکیه
- التهاب داخل چشم
- پس زدن پیوند قرنیه
- خونریزی داخل چشم
- زخم یا آبسه سطح چشم
- افزایش فشار چشم (گلوکوم)
- آستیگماتیسم یا نامنظمی قرنیه
- شل شدن یا پاره شدن بخیه ها
- کدر شدن عدسی چشم (آب مروارید)
- کدر شدن دوباره یا نارسایی قرنیه پیوندی
انواع جراحی پیوند قرنیه (کراتوپلاستی)
این جراحی تنها یک روش مشخص نیست و بسته به شدت و محل آسیب، انواع مختلفی دارد. هدف اصلی همه این روش ها بازگرداندن شفافیت قرنیه و جایگزینی بافت آسیب دیده با بافت سالم است اما تکنیک انجام، میزان بافت برداشته شده و طول دوره نقاهت در هر روش متفاوت است. انتخاب نوع جراحی بر اساس شدت آسیب، لایه های درگیر قرنیه، سن بیمار و شرایط عمومی چشم انجام می شود.
| نوع پیوند قرنیه | بخش جایگزین شده | توضیح کامل |
| پیوند نافذ قرنیه (Penetrating Keratoplasty – PK) | کل ضخامت قرنیه | در این روش، تمام لایه های قرنیه آسیب دیده برداشته شده و با یک قرنیه سالم اهداکننده جایگزین می شود. جراح با ابزار دقیق دیسکی از قرنیه را برش می دهد و با بخیه آن را در محل خود ثابت می کند. این روش برای آسیب های شدید یا گسترده و زمانی که هر دو لایه جلویی و داخلی درگیر هستند، کاربرد دارد. |
| پیوند لایهای قدامی قرنیه (Anterior Lamellar Keratoplasty – ALK: SALK و DALK) | لایه های سطحی و میانی | ALK زمانی انجام می شود که لایه های سطحی یا میانی قرنیه آسیب دیده باشند اما اندوتلیوم سالم باشد. در این روش، بخش آسیب دیده جدا شده و بافت اهداکننده جایگزین می شود. این تکنیک خطر پس زدگی کمتری دارد و بهبودی بینایی سریع تر است. SALK لایه های سطحی و DALK لایه های میانی عمیق تر را پوشش می دهد. |
| کراتوپلاستی اندوتلیال (Endothelial Keratoplasty – EK: DSEK و DMEK) | فقط لایه های داخلی (اندوتلیوم و غشای دسمه) | این روش برای بیمارانی مناسب است که مشکل آنها تنها در لایه های داخلی قرنیه است. در DSEK، حدود یک سوم ضخامت قرنیه تعویض می شود و در DMEK، تنها اندوتلیوم و غشای دسمه بسیار نازک جایگزین می شوند. EK کمتر تهاجمی است، بخیه کمتری نیاز دارد و بهبودی بینایی سریع تر حاصل می شود. |
علائم ناموفق بودن جراحی پیوند قرنیه
بهتر است بدانید احتمال کمی وجود دارد که پیوند قرنیه ناموفق باشد. در این صورت بیمار ممکن است هر کدام از علائم زیر را تجربه کند:
- کاهش دید
- تاری دید
- قرمزی
- دیدن هاله اطراف نور
- احساس جسم خارجی در چشم
در این موارد بیمار لازم است در اسرع وقت به پزشک مراجعه کرده تا درمان های لازم، آغاز شود. پس زدن پیوند قرنیه در بالای 90 درصد موارد به دارو های درمانی پاسخ مثبت می دهد. بنابراین نیاز به نگرانی در این خصوص وجود ندارد.
علل انجام جراحی پیوند قرنیه چشم
جراحی پیوند قرنیه ممکن است به علت های مختلفی انجام شود و یکی از شایع ترین دلایل پیوند قرنیه اختلال قوز قرنیه است. به همین دلیل ممکن است در برخی موارد به عنوان جراحی قوز قرنیه نیز شناخته شود. در این اختلال، قرنیه چشم نازک می شود. در نتیجه شکست نور به اندازه مناسب در چشم ایجاد نشده و فرد در بینایی دچار اختلال می شود. پیوند قرنیه برای افراد دارای قوز قرنیه معمولا به صورت لایه ای انجام می شود. از دیگر دلایل می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سوختگی شیمیایی چشم
- عفونت های باکتریال
- ضربه های وارد شده (تروما) به چشم
- مشکلات مادرزادی
کاندیدای مناسب برای جراحی پیوند قرنیه
لازم به ذکر است پیوند قرنیه برای بیمارانی توصیه می شود که درمان های دارویی، قطره ای یا جراحی های کمتر تهاجمی نتوانسته اند مشکل بینایی یا سلامت قرنیه آنها را بهبود دهند. این جراحی با هدف بازگرداندن شفافیت قرنیه، بهبود بینایی، کاهش درد مزمن و اصلاح ناهنجاری های ساختاری چشم انجام می شود. افرادی که کاندید مناسب پیوند قرنیه هستند شامل موارد زیر می شوند:
- بیماران مبتلا به قوز قرنیه پیشرفته که باعث کاهش شدید بینایی شده است.
- افرادی با اسکار یا زخم قرنیه ناشی از عفونت، ضربه یا سوختگی شیمیایی.
- بیمارانی با نازک شدگی یا تورم استروما که یکپارچگی و ساختار قرنیه آنها در خطر است.
- کسانی که دچار کدورت یا مات شدن قرنیه به دلیل بیماری، آسیب یا عوارض جراحیهای قبلی شده اند.
- افرادی که درمان های دارویی یا جراحی های سطحی نتوانسته اند التهاب یا عفونت قرنیه را کنترل کنند.
- بیماران مبتلا به دیستروفی های ارثی قرنیه مانند دیستروفی فوکس که لایه های داخلی قرنیه آسیب دیده است.
- بیمارانی که به دلیل آسیب یا تغییرات قرنیه، ظاهر چشمشان دچار اختلال زیبایی شده و بهبود شکل و شفافیت قرنیه لازم است.
آیا جراحی پیوند قرنیه خطرناک است؟
از آنجایی که قرنیه بافت شفافی است که رگ های خونی ندارد، خوشبختانه بالای 90 درصد از جراحی های پیوند قرنیه توسط فوق تخصص پیوند قرنیه موفقیت آمیز است و نیاز به نگرانی وجود ندارد. همچنین بسته به بیمار می توان این جراحی را تا چند بار در صورت نیاز تکرار کرد. در صورت مشاهده علائم پس زدن قرنیه، لازم است به پزشک مراجعه نمایید زیرا با مصرف دارو های لازم شانس زیادی برای حفظ پیوند وجود دارد.
بهترین سن برای پیوند قرنیه
بهتر است بدانید پیوند قرنیه جراحی ای است که محدودیت سنی مشخصی ندارد و در هر گروه سنی انجام می شود، مشروط بر اینکه شرایط قرنیه بیمار نیازمند تعویض بافت باشد. با این حال، بیشترین تعداد پیوندها در افراد جوان تا میانسال صورت می گیرد زیرا بیماری هایی مانند قوز قرنیه یا دیستروفی های ارثی قرنیه اغلب در این سنین تشخیص داده می شوند. در افراد مسن نیز در صورت کاهش قابل توجه بینایی یا آسیب های قرنیه، این جراحی گزینه ای مؤثر برای بازگرداندن دید و بهبود کیفیت زندگی محسوب می شود.
نکات قبل و بعد جراحی پیوند قرنیه چشم
مراقبت های قبل و بعد از جراحی پیوند قرنیه نقش بسیار مهمی در موفقیت عمل و سرعت بهبودی بینایی دارند. رعایت دقیق توصیه های بهترین متخصص چشم تهران، استفاده منظم از داروهای تجویز شده و پیشگیری از عفونت یا ضربه به چشم خطر پس زدگی پیوند و عوارض احتمالی را به حداقل می رساند.
مراقبت های قبل از عمل
- ناشتا بودن در صورت بیهوشی عمومی
- مصرف قطره های چشمی تجویز شده قبل از عمل
- شست و شوی کامل چشم و پلک ها قبل از جراحی
- انجام معاینه کامل چشم و بررسی سلامت عمومی بدن
- انجام آزمایش های خون و کنترل بیماری های زمینه ای
- قطع یا تنظیم داروهای رقیق کننده خون طبق دستور پزشک
- رعایت تمامی توصیه های جراح برای کاهش ریسک عوارض
مراقبت های بعد از عمل
- اجتناب از مالش یا فشار دادن چشم
- محافظت از چشم با عینک یا محافظ مخصوص
- استفاده از داروهای مسکن فقط پس از مشورت با پزشک
- مراجعه منظم به چشم پزشک برای بررسی روند بهبودی
- خوابیدن به پشت در صورت نیاز برای تثبیت قرنیه اهدایی
- رعایت توصیه های پزشک درباره زمان بازگشت به فعالیتهای روزمره
- استفاده منظم از قطره های استروئیدی و آنتی بیوتیک طبق تجویز پزشک
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، جراحی پیوند قرنیه چشم یکی از موثرترین روشها برای بازگرداندن بینایی به افرادی است که به دلیل بیماری، آسیب یا عفونت، شفافیت و عملکرد طبیعی قرنیه خود را از دست داده اند. این عمل نه تنها به بهبود دید کمک می کند بلکه کیفیت زندگی بیماران را به شکل قابل توجهی ارتقا می دهد و درد یا ناراحتی ناشی از آسیب های قرنیه را کاهش می دهد. انتخاب روش مناسب پیوند و رعایت دقیق مراقبت های قبل و بعد از عمل، نقش اساسی در موفقیت جراحی و پیشگیری از عوارض دارد.